Do kompostownika ogrodowego wrzucaj głównie odpady roślinne z kuchni i ogrodu: obierki, resztki warzyw, fusy, liście, trawę oraz rozdrobnione gałązki. Nie dodawaj mięsa, nabiału, kości, tłuszczu, odchodów zwierząt ani plastiku, ponieważ mogą wywołać gnicie, przykry zapach i pojawienie się szkodników. Najlepszy kompost powstaje z różnorodnych składników, łączących materię zieloną bogatą w azot z suchą materią brązową zawierającą węgiel.
Co wrzucać do kompostownika ogrodowego?
Poniższa tabela pozwala szybko sprawdzić, czy konkretny odpad może trafić na kompost:
| Wrzucaj | Unikaj | Z uwagami |
|---|---|---|
| Obierki i resztki warzyw oraz owoców | Mięso, ryby, kości i ości | Cytrusy – dodawaj w małych ilościach i najlepiej rozdrobnione |
| Fusy z kawy i herbaty | Nabiał, tłuszcze i resztki dań z mięsem | Trawę podsusz, ponieważ świeża łatwo się zbija |
| Suche liście, kwiaty i zdrowe części roślin | Chore rośliny i chwasty z nasionami lub kłączami | Liście orzecha włoskiego rozkładają się wolno i zawierają juglon |
| Rozdrobnione gałęzie, słomę i trociny | Plastik, folię, szkło i metal | Karton i papier powinny być czyste, niepowlekane i porwane na kawałki |
| Skorupki jaj, najlepiej pokruszone | Odchody psów i kotów | Popiół tylko w małej ilości i wyłącznie z czystego drewna |
Do kompostownika mogą trafić także zwiędnięte rośliny doniczkowe bez doniczek i ozdób, przekwitłe kwiaty, opadłe jabłka oraz niewielka ilość starej ziemi z doniczek. Skorupki jaj dostarczają węglanu wapnia, ale nie zastępują suchego materiału węglowego.
Materia zielona i brązowa – dlaczego proporcje mają znaczenie?
Materia zielona dostarcza przede wszystkim azotu, który pobudza aktywność mikroorganizmów. Należą do niej świeże resztki kuchenne, młode części roślin i skoszona trawa. Materia brązowa wnosi węgiel, poprawia strukturę pryzmy i ułatwia przepływ powietrza.
Jako orientacyjną zasadę można przyjąć około 60% materiałów brązowych i 40% zielonych. Nie chodzi o aptekarskie odmierzanie, lecz o regularne przeplatanie obu grup. Materia brązowa obejmuje:
- Suche liście i słomę
- Rozdrobnione gałązki
- Niebarwiony, niepowlekany karton
- Trociny z czystego, niemalowanego drewna
Materia zielona obejmuje:
- Obierki i resztki warzyw oraz owoców
- Świeżo skoszoną trawę
- Zielone części roślin i chwasty bez nasion
- Fusy z kawy i herbaty
Przewaga mokrych odpadów azotowych może prowadzić do gnicia i zapachu amoniaku. Zbyt dużo suchych liści, gałązek lub kartonu spowalnia rozkład. Zapach zgniłych jaj zwykle wskazuje na brak tlenu i zbyt zwartą masę.
Jak dbać o kompost, żeby szybciej dojrzewał?
Sam dobór odpadów nie wystarczy. Proces przebiega sprawniej, gdy pryzma ma dostęp do powietrza, odpowiednią wilgotność i luźną strukturę. Wykonuj te czynności:
- Rozdrabniaj większe odpady, gałęzie i twarde łodygi. Mniejsze kawałki mają większą powierzchnię kontaktu z mikroorganizmami, więc rozkładają się szybciej.
- Układaj materiały naprzemiennie. Po mokrych resztkach kuchennych dodaj suche liście, karton, słomę albo cienkie gałązki.
- Przerzucaj kompost widłami, gdy masa staje się zbita lub pojawia się nieprzyjemny zapach. Napowietrzanie dostarcza tlen organizmom odpowiedzialnym za rozkład.
- Kontroluj wilgotność. Kompost powinien być wilgotny, ale nie ociekać wodą. W czasie suszy podlej pryzmę, a przy intensywnych opadach zabezpiecz ją przed nadmiarem wilgoci.
Rozdrobnienie szczególnie pomaga przy trawie. Świeża, gruba warstwa łatwo tworzy nieprzepuszczalną matę, dlatego lepiej ją podsuszyć i mieszać z suchą materią brązową.
Co zrobić z cytrusami, chorymi roślinami i innymi trudnymi odpadami?
Cytrusy nie muszą być bezwzględnie wykluczone, ale ich skórki rozkładają się wolniej i mogą czasowo ograniczać aktywność części mikroorganizmów. Dodawaj je oszczędnie, drobno pokrojone i zawsze mieszaj z innymi materiałami.
Chorych roślin lepiej nie umieszczać w zwykłym kompostowniku. Jeśli kompost nie osiąga odpowiednio wysokiej temperatury, patogeny mogą przetrwać i wrócić do ogrodu wraz z gotowym nawozem. Nie dodawaj też chwastów z dojrzałymi nasionami, kłączami ani bulwami.
Notatka ogrodnicza: Pojawienie się much, gryzoni lub silnego odoru najczęściej oznacza, że do pryzmy trafiły resztki zwierzęce albo masa jest zbyt mokra i pozbawiona powietrza. Usuń widoczne niewłaściwe odpady, dodaj suchą materię brązową i przerzuć kompost. Dżdżownice, w tym dżdżownice kalifornijskie, mogą przyspieszać przetwarzanie odpadów, ale nie naprawią pryzmy zdominowanej przez mięso, tłuszcz lub nadmiar wody.
Kompost dojrzewa zwykle przez kilka miesięcy, a przy słabszej pielęgnacji może potrzebować roku lub dłużej. Gotowy materiał ma ciemny kolor, sypką strukturę i zapach przypominający leśną ściółkę.
